Czy kalendarz brań działa? Księżyc, okresy solunarne i badania

Co liczy kalendarz brań

Kalendarz brań nie mierzy niczego w wodzie. Liczy trzy rzeczy astronomiczne: fazę Księżyca (jego wiek w cyklu trwającym około 29,5 dnia), okresy solunarne oraz godziny wschodu i zachodu Słońca. Teoria solunarna zakłada, że w ciągu doby są dwa okresy główne, gdy Księżyc znajduje się nad danym miejscem lub dokładnie pod nim, i dwa okresy poboczne, wokół wschodu i zachodu Księżyca. Dni bliskie nowiu i pełni oraz dni, w których któryś z okresów wypada o wschodzie lub zachodzie Słońca, mają według niej większą „wartość solunarną”.

Na naszej stronie okres główny trwa dwie godziny: od godziny przed do godziny po górowaniu lub dołowaniu Księżyca nad wybranym miejscem. Okres poboczny trwa godzinę: od pół godziny przed do pół godziny po wschodzie lub zachodzie Księżyca. Wszystko liczymy dla współrzędnych miejsca i w czasie lokalnym. Doba księżycowa trwa około 24 godzin i 50 minut, więc okresy przesuwają się z dnia na dzień, a czasem któreś zdarzenie nie wypada w danej dobie; wtedy szacujemy jego godzinę i oznaczamy ją jako szacunkową.

Ocenę dnia w skali od 1 do 5 liczymy tak: 1 punkt na start; 3 punkty, gdy do najbliższego nowiu lub pełni zostaje najwyżej 1 dzień, 2 punkty przy najwyżej 2 dniach, 1 punkt przy najwyżej 3,5 dnia (wiek Księżyca bierzemy w południe UTC); oraz 1 punkt, jeśli którykolwiek okres solunarny, główny lub poboczny, zachodzi na godzinę wokół wschodu albo zachodu Słońca, czyli od 60 minut przed do 60 minut po. Widok bez wybranego miejsca uwzględnia tylko fazę Księżyca, bo godziny okresów zależą od miejsca, więc ocena wynosi tam od 1 do 4.

Ta ocena przekłada tradycję solunarną na liczby; nie jest prognozą połowu. Faza Księżyca daje w niej do 3 z 5 punktów, choć badania opisane niżej nie dają podstaw, by przypisywać jej aż taką wagę. Publikujemy regułę w całości, żeby każdy mógł ją sprawdzić i ocenić sam.

Skąd się wzięła teoria solunarna

Ideę, że żerowanie ryb zależy od Księżyca, spopularyzował John Alden Knight, który w 1936 roku opublikował tabele solunarne w książce „The Modern Angler”. Tabele wskazują dni i godziny większej aktywności ryb i zwierzyny i wydawane są do dziś, także w aplikacjach.

Knight odwoływał się do „pływów śródlądowych” w ciśnieniu atmosferycznym i do sił grawitacji. Autorzy badania z 2014 roku zauważają, że nigdy nie opisał biologicznego mechanizmu, który miałby za tym stać. Autorzy pracy z 2023 roku podkreślają z kolei, że „teoria solunarna” nie jest teorią w naukowym sensie, czyli wyjaśnieniem wielokrotnie sprawdzonym i potwierdzonym; to nazwa, pod którą tabele się sprzedaje.

Kalendarze księżycowe są starsze niż tabele Knighta: maoryscy rybacy w Nowej Zelandii od dawna wyznaczali według Księżyca noce na połów węgorzy. Same godziny okresów solunarnych sprawdzono jednak bezpośrednio bardzo rzadko. Według autorów pracy z 2023 roku jedyna wcześniejsza praca, z 1950 roku z jeziora Clear Lake w stanie Iowa, nie znalazła związku między połowami sieciami a szczytami z tabel Knighta.

Co mówią badania

Szczupak, Niemcy (Kuparinen i in., 2010). Badacze łowili szczupaki metodą złów i wypuść na małym, zamkniętym dla wędkarzy jeziorze Kleiner Döllnsee w północno-wschodnich Niemczech, od wiosny do jesieni 2005 roku. Połowy na godzinę były istotnie wyższe w okolicy pełni i nowiu, o zmierzchu, przy silniejszym wietrze i przy niższej temperaturze wody. Najsilniej działał jednak inny czynnik: duży wysiłek wędkarski w dwóch poprzednich dniach wyraźnie obniżał połowy. Jak podsumowują to Vinson i Angradi, wpływ fazy Księżyca był w tym badaniu mniejszy niż wpływ pory dnia, presji wędkarskiej i temperatury wody.

Muskellunge, Ameryka Północna (Vinson i Angradi, 2014). Analiza 341 959 zapisów połowów tego krewniaka szczupaka z lat 1970–2013 wykazała związek z cyklem księżycowym: więcej ryb łowiono w okolicy pełni i nowiu. W dzień wędkarz łowiący wyłącznie w najlepszym dniu cyklu złowiłby średnio około 5% więcej ryb niż łowiący w przypadkowe dni; nocą efekt sięgał 28%, a na jeziorze St. Clair 26%. Efekt był silniejszy dla dużych ryb, w środku lata i powyżej 48° szerokości geograficznej. Autorzy zastrzegają, że na jednym z jezior wędkarze łowili częściej właśnie w okolicy pełni i nowiu, a tam, gdzie znano wysiłek wędkarzy, cykl księżycowy nie wyjaśniał połowów na godzinę w żadnym z trzech łowisk. Nie da się więc przypisać całego wyniku samym rybom.

Pstrągi, Utah (Quigley i in., 2023). Jeden doświadczony wędkarz zapisał 361 wypraw (221 dni, 1355 godzin, 2141 pstrągów) z lat 2013–2019, nie zaglądając w tym czasie do tabel solunarnych. Oceny dnia z siedmiu popularnych serwisów solunarnych były silnie zgodne ze sobą i z fazą Księżyca, ale żadna nie wiązała się z połowami. Związku nie miały też faza Księżyca, oświetlenie tarczy ani wiatr. Łowienie w okresach głównych nic nie dawało; w okresach pobocznych jednego z serwisów połowy były nawet niższe. Jedyną zmienną związaną z wynikami była temperatura powietrza. Według autorów badanie miało wystarczającą moc, by wykryć efekt średniej wielkości.

Pagrus, Nowa Zelandia (Stevenson i Millar, 2013). Statystycy z Uniwersytetu w Auckland przeanalizowali dwa zbiory danych z połowów rekreacyjnych tej ryby morskiej, uwzględniając porę roku, wędkarza, wysiłek i liczebność ryb. Znaleźli związek między fazą Księżyca a połowami i częściowe potwierdzenie przewidywań maoryskiego kalendarza połowów, ale efekty były małe, co według autorów podważa praktyczną przydatność takich prognoz.

Ryby oceaniczne, Australia (Lowry i in., 2007). Dane z 381 dni zawodów wędkarskich u wybrzeży Nowej Południowej Walii z lat 1994–2003 (14 319 ryb) pokazały związek z fazą Księżyca u pięciu z ośmiu gatunków, a u trzech żadnego. Szczyty wypadały w różnych momentach: u czterech gatunków między nowiem a pierwszą kwadrą, u marlina czarnego między pełnią a ostatnią kwadrą.

Sandacz, Łaba w Czechach (Horký i in., 2006). To badanie dotyczy zachowania ryb, nie połowów: sandacze śledzone w uregulowanym korycie Łaby były bardziej aktywne w dzień w okresie nowiu i zimą.

Wniosek: tam, gdzie wpływ fazy Księżyca znaleziono, był niewielki, zależał od gatunku, a jego kierunek się różnił. U pstrągów w Utah nie było go wcale. Godziny okresów głównych i pobocznych sprawdzano bardzo rzadko, a w najnowszym teście nie przewidziały połowów. Nie znaleźliśmy publikacji polskich instytutów, w tym IRS-PIB, które badałyby wpływ Księżyca na połowy wędkarskie.

Co ma większe znaczenie niż księżyc

Temperatura. W przeglądzie badań nad żerowaniem ryb temperatura wody, natężenie światła, prędkość prądu i ilość dostępnego pokarmu wymienione są jako czynniki o największym wpływie na łowność; mogą zmieniać połowy na jednostkę wysiłku nawet dziesięciokrotnie. W badaniu pstrągów temperatura powietrza przewidywała wyniki lepiej niż każda z tabel solunarnych, a w badaniu szczupaków połowy rosły przy niższej temperaturze wody. Kierunek zależy więc od gatunku i pory roku.

Światło i pora dnia. Szczupaki w niemieckim jeziorze brały częściej o zmierzchu. Natężenie światła należy do czynników o największym wpływie wymienionych w przeglądzie Stonera. Liczy się też samo światło Księżyca: muskellunge łowione nocą reagowały na cykl księżycowy znacznie silniej niż za dnia.

Wiatr. W badaniu szczupaków połowy rosły przy silniejszym wietrze. U pstrągów w Utah wiatr nie miał związku z wynikami.

Presja wędkarska. W jeziorze, na którym badano szczupaki, duży wysiłek wędkarski w dwóch poprzednich dniach miał największy wpływ ze wszystkich zbadanych czynników. W kontrolowanym eksperymencie z 2017 roku połowy szczupaków spadały z dnia na dzień przez tydzień łowienia, co autorzy tłumaczą uczeniem się ryb lub innymi skutkami wcześniejszych połowów.

Miejsce, przynęta i doświadczenie. W tym eksperymencie szczupaki brały częściej na płytkiej wodzie i na gumowe przynęty niż na blachy, a autorzy podsumowują, że najwięcej daje czas spędzony nad wodą i wybór miejsca, a warunki pogodowe, pora dnia i rodzaj przynęty dokładają już tylko umiarkowanie. W badaniu okonia na 21 jeziorach Meklemburgii-Pomorza Przedniego duży wpływ miały doświadczenie wędkarza, gatunek, na który się nastawia, i przynęta, a także przejrzystość wody, żyzność jeziora i pora roku; jesienią, gdy brakowało pokarmu, okonie brały łatwiej.

Jak korzystać z kalendarza rozsądnie

Dzień na ryby wybieraj najpierw według pogody, pory roku i własnego wolnego czasu. Ocena z kalendarza może rozstrzygnąć między dwoma podobnymi terminami, ale nie jest powodem, by zostać w domu. Nawet w najgorszej części cyklu księżycowego połowy muskellunge nie spadały w pobliże zera, a u pstrągów w Utah faza Księżyca nie miała żadnego znaczenia.

Jeśli masz tylko kilka godzin, wybierz okolice świtu lub zmierzchu. Zmiana światła ma lepsze poparcie w badaniach niż same godziny okresów solunarnych, a nasz kalendarz dodaje punkt właśnie wtedy, gdy któryś okres wypada o wschodzie lub zachodzie Słońca.

Omijaj łowiska wyłowione przez innych w ostatnich dniach i zmieniaj miejsca. Zwracaj uwagę na temperaturę wody i wiatr. Prowadź własny dziennik: datę, godzinę, pogodę, miejsce, przynętę i wynik. Po sezonie sam sprawdzisz, czy na Twojej wodzie faza Księżyca ma jakiekolwiek znaczenie.

Najczęstsze pytania